İsmail Cevheri Kimdir, Nasıl Öldü? İsmail Cevheri'nin Hayatı
İsmail Cevheri Kimdir, Nasıl Öldü? İsmail Cevheri'nin Hayatı

Bilim, teknoloji ve birçok ilim dalı bilgi birikimleriyle gelişmiştir. Yüzyıllar önce yapılan bir buluş veya başarısız görünen bir deneme başka bilim insanlarına ilham verip daha iyi bir buluşa imza atmalarını sağlayabilir. Bu yazımızda ise kendisini tanımadığınız ancak şuan taşımacılık konusunda en çok kullanılanlardan hava yolu araçlarına ilham olan bir bilim adamından bahsedeceğiz. Bu bilim adamı İsmail Cevheri, peki bu bilim insanı kimdir, nasıl öldü ve İsmail Cevheri’nin hayat hikayesi nedir, gelin görelim.

Açıkçası benim oturduğum muhit bir hava alanına oldukça yakın. Gün içerisinde onlarca uçağa veya hava aracına sadece pencereden bakarak tanık oluyorum. Benim gibi bu sıklıkla uçak gören birçok kişi daha olduğuna da eminim, ama hiç düşündünüz mü, insanların havada süzülmesini sağlayan bu buluşun tarihte ilk denemesini veya ilham kaynağını. Aklımıza Wright Kardeşler geliyor değil mi, ancak onlardan önce  Hezârfen Ahmed Çelebi ve Lagâri Hasan Çelebi gibi alimlerde var. Hatta bu değerli denemelerin ilham kaynağı ve tarihe geçen ilk uçuş denemesi yüzyıllar önce yine bir Türk bilim insanı tarafından yapılıyor. Bu bilim insanı ise İslam aleminin alimlerinden ve aslı Türk olan İsmail Cevheri.

İsmail Cevheri Kimdir?

İsmail Cevheri Kimdir

İsmail Cevheri‘nin asıl ismi İsmail bin Hammâd el-Cevherî‘dir. Cevheri aslen Türk’tür ancak Kazakistan’ın bir şehri olan Farab’ta 10.yüzyılda yaklaşık 940’lı yıllarda doğmuştur. İlk eğitimini yani tahsilini Divanü’l Edeb sözlüğünün yazarı dayısı İshak bin İbrahim tarafından almıştır. Sonrasında ise Bağdat’a giderek Ebu Said es-Sirafi ve Ebu Ali el-Farisi gibi isimlerden ders almıştır.

Bağdat’tan sonra birçok ilim şehrine giderek yazmak istediği bir sözlük için ilham almıştır. Kuzey Irak’da el-Cezire, Suriye’de Rebia, Hicaz ve Necid’deki Mudar kabileleri ile uzun süre vakit geçirmiştir. Bu süreçten sonra memleketine doğru yola çıkmış ancak Horasan’da bir alimin ricasını kırmayarak bür süre kalmıştır. Sonrasında o bölgenin en ünlü ilim merkezlerinden biri olan Nişabur’a gitmiş ve oraya yerleşmiştir. Nişabur’da ömrü boyunca eğitim-öğretimle, eser telifi ve Kuranı Kerimi el yazısıyla çoğaltmak için uğraşmıştır. Yine Nişabur’a geldiktan bir süre sonra ilk eseri, önemli bir Arapça sözlük olan al-Ṣiḥāḥ fī al-lughah (الصحاح في اللغة)‘ı yazdı.

İsmail Cevheri İlk Türk Hava Şehidi

İsmail Cevheri hayatını kaybetmeden bir kaç yıl önce farklı bir hevese kapılmış ve kuşların kanat biçimlerini incelemeye başlamıştı. İncelemelerinin sonucunda birçok kanat stili geliştirmişti. Kendi evinin bahçesinde durmadan denemeler yapıyordu. Bir gün bu hevesi onun canına mal oldu. Ancak belki de onun sayesinde teknolojinin gelişimi hızlandı.

İsmail Cevheri Nasıl Öldü

İsmail Cevheri dediğimiz gibi birçok türde kanat biçimi tasarlamıştı. Bir gün ise rivayete göre imamı olduğu caminin damına çıkarak uçuş denemesi yapmaya hazırlanmıştır. Kendini caminin damından kanatlarla bırakmadan önce tarihe geçen şu sözleri söylemiştir:

 “Ey ahali benim yaptığım buluşu şimdiye kadar kimse yapmamıştır. Sizin gözlerinizin önünde şimdi uçacağım. Dünyada yapılacak en mühim şey göklere uçmaktadır. Ben de onu yapacağım”

İsmail bin Hammâd el-Cevherî

Bu sözlerden sonra kendisini boşluğa bırakmıştır. Gerçekten de oraya toplananların önünde bir süre havada süzülmüştür. Ancak iş inişe gelince işler ters gitmiş ve İsmail Cevheri hayatını kaybetmiştir. Bu uçuş denemesi ne kadar başarısız olarak görülse de birçok bilim insanına ilham ve de kaynak olmuştur. Ayriyeten uçuş denemesi başarılı olmuştur ancak iniş denemesi başarısız olmuş diyebiliriz.

Bu olaydan sonra halk arasında İsmail Cevheri’nin akıl sağlığını kaybedip kendisini yüksek bir yerden attığını söyleyenler olmuş. Ancak onlara da hak vermek gerek insanlığın en büyük buluşlarından birini öncülük etme pahasına da olsa hangi normal insan canından fedakarlık yapabilir ki?

İsmail Cevheri Nasıl Öldü

İsmail Cevheri’nin bu uçuş denemesi birçok projede ilham kaynağı olmuş hatta 17.yüzyılda efsane olarak bildiğimiz Hazerfen Ahmet Çelebiye de ilham kaynağı olmuştur. Hatta bazı kaynaklara göre Hazarfen Ahmet Çelebi, Cevheri’nin tasarladığı kanat tiplerini incelemiş ilham almış ve bu buluşu geliştirmiştir.

Son olarak İsmail Cevheri’nin isim anlamından bahsedip konuyu sonlandırmak istiyorum. Cevheri lakabı eski zamanlarda altın, elmas gibi madeni cevherleri satan kişilere verilirmiş. Tabi ona bu lakabın niye verildiği bilinmez ama bize bu büyük fedakârlığı yaptığı ve özellikle Türk nesli olarak bize ilham olduğu için nice cevherlerle değer ölçülemez atamızı rahmetle anıyoruz.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.